Dowiadujesz się o ciąży, a kilka tygodni później zostajesz sama. Ojciec dziecka przestaje odbierać telefon, kwestionuje ojcostwo albo mówi, że zacznie płacić dopiero po porodzie. Tymczasem pojawiają się wizyty lekarskie, badania, leki, wyprawka i niepewność, czy wystarczy pieniędzy na najbliższe miesiące. Prawo nie wymaga, aby matka zawsze finansowała ten okres samodzielnie i dopiero po narodzinach dziecka szukała pomocy.
Krótka odpowiedź: ojciec dziecka, który nie jest mężem matki, może zostać zobowiązany do pokrycia odpowiedniej części wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu. Z ważnych powodów okres ten może być dłuższy. Po uwiarygodnieniu ojcostwa matka może żądać odpowiedniej sumy jeszcze przed narodzinami dziecka. Nie oznacza to jednak automatycznego zwrotu połowy wszystkich zakupów; znaczenie mają potrzeby, cel wydatku i sytuacja obojga rodziców.
Jakich kosztów ciąży i porodu można żądać od ojca dziecka?
Art. 141 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje kilka odrębnych roszczeń matki wobec ojca, który nie jest jej mężem. W praktyce trzeba je rozdzielić i dla każdego pokazać kwotę oraz dowody.
Pierwsza grupa to wydatki związane z ciążą i porodem. Mogą tu mieścić się uzasadnione koszty badań, wizyt lekarskich, leków, suplementów zaleconych przez lekarza, odzieży ciążowej, dojazdów do placówek medycznych czy samego porodu. Nie każdy zakup zrobiony w czasie ciąży staje się jednak automatycznie kosztem, który obciąży ojca. Sąd oceni jego związek z ciążą lub porodem, potrzebę poniesienia oraz rozsądny poziom wydatku.
Druga grupa to koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu, zwłaszcza gdy ciąża i połóg ograniczają możliwość pracy. Trzeba wykazać jej rzeczywiste potrzeby oraz możliwości majątkowe i zarobkowe ojca.
Z ważnych powodów matka może domagać się udziału ojca w kosztach utrzymania dłużej, np. przy powikłaniach lub przedłużonej niezdolności do pracy. Sam urlop związany z rodzicielstwem nie przesądza o wydłużeniu okresu.
Można ponadto żądać udziału w innych koniecznych wydatkach albo szczególnych stratach majątkowych wynikających z ciąży lub porodu. Potrzebny jest jednak wyraźny związek przyczynowy.
Czy ojciec zawsze powinien zwrócić połowę rachunków?
Nie. Ustawa mówi o pokryciu odpowiedniej części kosztów stosownie do okoliczności. Podział nie musi więc wynosić po 50 procent. Sąd może uwzględnić dochody, możliwości zarobkowe, majątek i osobiste zaangażowanie każdej ze stron, a także rodzaj oraz wysokość wydatków.
Przed wysłaniem wezwania warto podzielić koszty na kategorie i odrzucić pozycje bez wyraźnego związku z ciążą, porodem lub utrzymaniem matki. Wiarygodna tabela kosztów jest bardziej przekonująca niż długa lista zakupów bez objaśnienia.
Roszczenia matki nie są tym samym co zwykłe alimenty na dziecko. Alimenty służą pokrywaniu usprawiedliwionych potrzeb dziecka już po jego urodzeniu. Część roszczeń związanych z ciążą i porodem chroni natomiast samą matkę i dotyczy szczególnego okresu przed narodzinami oraz bezpośrednio po nich.
Czy można żądać pieniędzy od ojca jeszcze przed porodem?
Tak. Zgodnie z art. 142 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, aby jeszcze przed urodzeniem dziecka wyłożył odpowiednią sumę na jej utrzymanie przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na utrzymanie dziecka przez pierwsze trzy miesiące po narodzinach.
Uwiarygodnienie ojcostwa nie wymaga prawomocnego wyroku, ale trzeba przedstawić materiał czyniący je wiarygodnym, np. korespondencję dotyczącą relacji stron, ciąży i reakcji mężczyzny na informację o dziecku.
Wniosek o zabezpieczenie może zostać rozpoznany po przeprowadzeniu rozprawy. Art. 754 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala przed narodzinami zabezpieczyć przyszłe roszczenia przez zobowiązanie mężczyzny do wyłożenia odpowiedniej sumy. Jeżeli zabezpieczenie zostanie udzielone przed wszczęciem sprawy głównej, sąd wyznacza trzymiesięczny termin liczony od dnia porodu na wniesienie pozwu. Przegapienie tego terminu może spowodować upadek zabezpieczenia.
Co zrobić, gdy ojcostwo nie zostało uznane?
Jeżeli ojcostwo nie zostało ustalone, roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem co do zasady dochodzi się jednocześnie z żądaniem ustalenia ojcostwa. Wynika to z art. 143 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie wystarczy zatem złożyć samego pozwu o zwrot rachunków i pominąć spór o pochodzenie dziecka.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy ojciec uznał ojcostwo albo zostało ono już ustalone przez sąd. Przed wyborem trybu trzeba więc sprawdzić akt urodzenia, złożone oświadczenia i wcześniejsze postępowania. W ramach pomocy w sprawach rodzinnych i osobistych można połączyć ocenę roszczeń matki z dalszymi kwestiami dotyczącymi alimentów i rodzicielstwa.
Jak przygotować dowody kosztów ciąży i porodu?
Zacznij od prostej chronologii. Zapisz datę powzięcia informacji o ciąży, przewidywany termin porodu, okresy zwolnienia lekarskiego i najważniejsze wydatki. Następnie przygotuj:
- rachunki, faktury i potwierdzenia przelewów za badania, leki i wizyty;
- dokumentację medyczną pokazującą potrzebę konkretnych świadczeń lub dłuższej rekonwalescencji;
- zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania matki;
- dokumenty o dochodach przed ciążą i ich ewentualnym spadku;
- wiadomości dotyczące relacji, ciąży, ojcostwa i wcześniejszych ustaleń finansowych;
- dostępne informacje o sytuacji zarobkowej i majątkowej ojca.
Nie kupuj droższych rzeczy tylko po to, aby zwiększyć wartość roszczenia. Sąd bada celowość i wysokość wydatków. Brak paragonu nie zawsze przekreśla daną pozycję, ale utrudnia wykazanie kwoty, dlatego dowody najlepiej gromadzić na bieżąco.
Ile czasu jest na dochodzenie roszczeń matki?
Roszczenia z art. 141 KRO przedawniają się po upływie trzech lat od dnia porodu. To szczególny termin liczony od narodzin dziecka, a nie od daty każdej faktury. Nie warto jednak czekać do jego końca: po kilku latach trudniej odtworzyć wydatki, uzyskać dokumentację i wykazać sytuację stron z okresu ciąży.
Czy można żądać kosztów prywatnego porodu?
Można objąć żądaniem wydatek rzeczywiście związany z porodem, lecz sąd oceni jego zasadność i wysokość w konkretnych okolicznościach. Sam wybór najdroższej placówki nie oznacza automatycznie, że ojciec pokryje wskazaną część rachunku.
Czy wyprawka dla dziecka jest kosztem ciąży?
Część zakupów przygotowujących dziecko do narodzin może być uwzględniana w rozliczeniu, ale trzeba unikać podwójnego dochodzenia tych samych kwot jako kosztów ciąży i późniejszych alimentów. Każdą pozycję należy przypisać do właściwego roszczenia.
Czy trzeba najpierw wysłać wezwanie do zapłaty?
Nie zawsze jest to warunek pozwu, ale dobrze przygotowane wezwanie może uporządkować kwoty, dowody i stanowiska stron. Nie powinno opóźniać pilnego wniosku o zabezpieczenie.
Wniosek
Największy błąd to założenie, że przed porodem niczego nie można zrobić albo że ojciec z mocy prawa zwróci dokładnie połowę wszystkich rachunków.
Wniosek: oddziel roszczenia matki od przyszłych alimentów dziecka, przygotuj wiarygodne zestawienie kosztów, sprawdź stan prawny ojcostwa i, jeżeli pomoc jest potrzebna już teraz, rozważ żądanie zapłaty przed porodem oraz zabezpieczenie.
Zostałaś sama z kosztami ciąży, a ojciec dziecka odmawia pomocy lub kwestionuje obowiązek zapłaty? Skontaktuj się z moją kancelarią w Gdańsku. Pomogę uporządkować wydatki i dowody, ocenić sposób uwiarygodnienia lub ustalenia ojcostwa oraz przygotować odpowiednie żądanie albo wniosek o zabezpieczenie.
